Xəbərlər

BMT-dən Gizli İnqilab Hesabatı
Qərb Bloklanır, Dünya Ticarəti İstiqamətini Dəyişir

UNCTAD-ın son hesabatı qlobal iqtisadiyyatda səssiz inqilabı ortaya qoyub. İnkişaf etməkdə olan ölkələr Qərbi kənarda qoyan 6.8 trilyonluq yeni şəbəkə qurub.

BMT-nin Ticarət və İnkişaf Konfransının (UNCTAD) son hesabatı qlobal iqtisadiyyatda səssiz, lakin geri dönülməz bir inqilabın baş verdiyini ortaya qoyub. İnkişaf etmiş Qərb ölkələri (ABŞ və Avropa) texnologiya üzərində hegemonluğunu qorumaq üçün yeni gömrük sədləri qurduqca, inkişaf etməkdə olan ölkələr Qərbi tamamilə kənarda qoyan yeni bir iqtisadi şəbəkə yaradıblar. Tarixdə ilk dəfə olaraq "Cənub-Cənub" ticarəti rekord qıraraq qlobal ixracatın 57%-ni üstələyib.

"Cənub-Cənub" İnqilabı: 6.8 Trilyon Dollarlıq Yeni Güc - UNCTAD-ın hesabatına əsasən, Çin, Hindistan, İndoneziya, Braziliya və digər inkişaf etməkdə olan ölkələrin bir-biri ilə etdiyi birbaşa ticarət dövriyyəsi (Qərb bazarlarına daxil olmadan) 6.8 trilyon dollara çatıb. Bu, qlobal ticarətin dörddə birindən çoxdur. Bu tendensiya onu göstərir ki, dünya iqtisadiyyatı artıq yalnız ABŞ və Avropa istehlakçılarından asılı deyil. Qərbin tətbiq etdiyi birtərəfli tariflər və sanksiyalar inkişaf etməkdə olan ölkələri öz aralarında alternatif bazarlar qurmağa məcbur edib.

Qərb Sənayeni Monopoliya Edir, Cənub isə Mineralları - Hesabatın ən çarpıcı məqamı qlobal investisiyaların bölünməsidir. ABŞ və Avropa İttifaqı süni intellekt, yarımkeçiricilər (mikroçiplər) və təmiz enerji texnologiyalarına qoyulan yeni investisiyaların 70%-nə sahiblik edir. Bunun əksinə olaraq, inkişaf etməkdə olan ölkələr bu texnologiyaların istehsalı üçün vacib olan kritik mineralların (litiy, kobalt, nadir torpaq elementləri) mütləq sahibi olsalar da, onlara əlavə dəyər qata bilmirlər. Bu da texnoloji soyuq müharibənin yeni mərhələsidir.

Rəqəmsal Xidmətlərin Səssiz Yüksəlişi - Məhsul ticarəti geosiyasi gərginliklər səbəbindən zəifləsə də, UNCTAD tamamilə fərqli bir sahədə partlayış qeydə alıb: Rəqəmsal xidmətlər. Qlobal xidmət ixracatı ümumi ticarətin 27%-nə çatıb və bunun 56%-i rəqəmsal yolla çatdırılır. Proqram təminatı, onlayn konsaltinq və süni intellekt xidmətləri sərhədləri və fiziki gömrük rüsumlarını aşmağın ən asan yoluna çevrilib.

Azərbaycan Üçün Nə Anlama Gəlir?

Bu xəbər Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün bir siqnaldır: Dünya ticarətinin logistik xəritəsi rəsmən dəyişir. Azərbaycanın ortasında yerləşdiyi Orta Dəhliz (Şərq-Qərb) artıq təkcə Qərbə mal daşımaq üçün yox, bu yeni 6.8 trilyonluq "Cənub-Cənub" dövriyyəsinə xidmət etmək üçün istifadə olunmalıdır. Rəqəmsal xidmətlərin 56%-ə çatması ölkəmizin dərhal IT və rəqəmsal ixracata fokuslanmasının vacibliyini sübut edir.

Mənbə: Yazıda BMT-nin Ticarət və İnkişaf Konfransı, Rəqəmsal Xidmətlər Məlumat Bazası internet səhifələrindən istifadə edilmişdir.

K.Ələkbərli
Baş redaktor