"Beynəlxalq İnformasiya" qəzetinin rəsmi internet saytına xoş gəlmişsiniz!
CÜMƏ AXŞAMI, 19/11/2026, 23:52
ƏSAS SƏHİFƏ | QEYDİYYATDAN KEÇ | DAXİL OL
Beynəlxalq, ictimai-siyasi hüquq qəzeti / ONLAYN

RUBRİKA

ELEKTRON KÜLLİYYAT

PREZİDENT İLHAM ƏLİYEV

MÜDAFİƏ NAZİRLİYİ

XOCALIYA ƏDALƏT

Voice of America

TEXNİKİ UNİVERSİTET

DÖVLƏT XİDMƏTLƏRİ PORTALI

OpenAI ChatGPT sistemi

ƏMLAK MƏSƏLƏLƏRİ DÖVLƏT XİDMƏTİ

AXTARIŞ

SAYTA GİRİŞ

E-poçt:
Parol:

BÖLMƏ

Sədərək
Sədərək rayonu - 15.01.1990
Qazax
Qazax rayonu - 1990-1992-ci illər
Xankəndi
Xankəndi rayonu - 26.12.1991
Xocalı
Xocalı rayonu - 26.02.1992
Şuşa
Şuşa rayonu - 08.05.1992
Laçın
Laçın rayonu - 18.05.1992
Xocavənd
Xocavənd rayonu - 02.10.1992
Kəlbəcər
Kəlbəcər rayonu - 02.04.1993
Tərtər
Tərtər rayonu - 07.07.1993
Ağdam
Ağdam rayonu - 23.07.1993
Cəbrayıl
Cəbrayıl rayonu - 23.08.1993
Füzuli
Füzuli rayonu - 23.08.1993
Qubadlı
Qubadlı rayonu - 31.08.1993
Zəngilan
Zəngilan rayonu - 29.10.1993

HEYDƏR ƏLİYEV FONDU

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva

-BİTV- Odysee Kanal

ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ

BEYNƏLXALQ İNFORMASİYA QƏZETİ

Baku, Azerbaijan

Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi

Google News

Vandalizm


Füzuli rayonu - 23.08.1993

VANDALİZM

Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonu

Füzuli rayonu Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi vahidlərindən biridir. 1959-cu ildə Qaryagin rayonunun adı dəyişdirilərək Füzuli rayonu adlandırılmışdır.    

Rayonun ən iri yaşayış məntəqələri Füzuli şəhəri, Horadiz şəhəri, həmçinin Böyük Bəhmənli, Horadiz və Qacar kəndləridir. Əhalinin ən sıx məskunlaşdığı yaşayış məntəqələri isə Böyük Bəhmənli, Kərimbəyli, Əhmədbəyli kəndləri və Horadiz şəhəridir.    

23 avqust 1993-cü il tarixində Füzuli şəhəri və rayon ərazisinin böyük hissəsi erməni silahlı dəstələri tərəfindən işğal edilmişdir.    

Coğrafi mövqeyinə görə rayon Qarabağ dağ silsiləsinin cənub-şərq ətəklərindən Araz çayına qədər uzanan maili düzənlikləri və alçaq dağlıq sahələri əhatə edir. Rayon Cəbrayıl, Xocavənd, Ağcabədi və Beyləqan rayonları, cənub-şərqdə isə Araz çayı boyunca İran İslam Respublikası ilə həmsərhəddir.   

Rayonun ümumi sahəsi 1390 kvadrat kilometr (km²). Hazırda rayonda 45 inzibati ərazi dairəsi, 2 şəhər, 16 qəsəbə və 81 kənd yaşayış məntəqəsi mövcuddur. Rayonun inzibati mərkəzi Füzuli şəhəridir.   

1994-cü ildə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə 1 şəhər, 16 qəsəbə və 21 kənd yerləşirdi. Qalan 60 kənd və rayon mərkəzi isə erməni silahlı dəstələrinin işğalı altında idi.   

Bu qəsəbələrdən 12-si işğaldan azad edilmiş ərazilərdə yeni salınmışdır və məcburi köçkün ailələri müvəqqəti olaraq burada yerləşdirilmişdir. Həmin ərazilərdə məcburi köçkün məskunlaşmışdır.   

Füzuli rayonu işğala məruz qalmış rayonlar arasında əhalisinin sayına görə Ağdam rayonundan sonra ikinci yerdədir.   

Rayonun Tarixçəsi - Bölgə inzibati ərazi vahidi kimi 1827-ci ildə yaradılmışdır və ilk adı Qarabulaq olmuşdur. 

"Qarabulaq" adının mənası əsasən "qara su" və ya "qara bulaq" ifadələri ilə əlaqələndirilir. Adətən meşəlik ərazidən çıxan, yaxud cənubdan şimala və şərqdən qərbə doğru axan sulara, çaylara və bulaqlara "qara bulaq", "qara su" və ya "qara çay" deyilir. Digər bir izaha görə, bu ad qədim türk sözlərindən yaranmışdır: "qara" (böyük), "bul" (tapmaq, tanımaq) və "ak/ok" (yurd, yer). Bu halda "Qarabulaq" sözü "tanınmış böyük yurd" mənasını verir. Tarixi mənbələrdə qeyd olunur ki, hökmdarları "Buğra xan" titulu daşıyan yağma-oğuzların böyük boylarından biri "bulaq" adlanırdı. Qədim zamanlardan oğuzların yaşayış yeri olmuş Qarabulaq kəndinin adı da məhz bu tayfa ilə əlaqələndirilir.   

Ərazi 1867-ci ildə Cəbrayıl qəzası kimi təşkil edilmişdir. 1905-ci ildən isə Birinci Rusiya-İran müharibəsinin iştirakçısı polkovnik Pavel Karyaginin şərəfinə Qaryagin qəzası adlandırılmışdır.   

30 avqust 1918-ci ildə ərazi yenidən Cəbrayıl qəzası kimi formalaşmışdır. 1918–1920-ci illərdə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Qaryagin (Cəbrayıl) qəzasının rəisi əvvəlcə Bəhrambəyov, daha sonra isə Hüseyn bəy Behbud bəy oğlu Mahmudbəyov olmuşdur. Həmin dövrdə qəzaya rəis, nahiyələrə (inzibati bölgələrə) isə pristav başçılıq edirdi. Qaryagin qəzası üç polis sahəsinə bölünürdü: 1-ci Böyük Bəhmənli polis sahəsi, 2-ci Horadiz polis sahəsi və 3-cü Cəbrayıl polis sahəsi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə 1-ci sahənin polis pristavı Həbib Məhərrəmov, 2-ci sahənin polis pristavı Həsən bəy Vəzirov, 3-cü sahənin polis pristavı isə Camal bəy Əlibəyov olmuşdur.   

1930-cu ildə qəza inzibati vahidi ləğv edilmiş, 8 avqust 1930-cu ildə isə Qaryagin rayonu təşkil olunmuşdur. Rayon 1959-cu ilin aprel ayına qədər Qaryagin adı ilə fəaliyyət göstərmişdir. 1959-cu ilin aprelində böyük Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin anadan olmasının 400 illiyi şərəfinə rayonun adı dəyişdirilərək Füzuli rayonu adlandırılmışdır.  

Azıx düşərgəsinin VII–X təbəqələrindən aşkar olunmuş Quruçay mədəniyyəti mağarada qədim insanların ilkin məskunlaşmasından xəbər verir. İbtidai insanların həyatında mağaranın yaxınlığından axan Quruçay çayının mühüm rolu olmuşdur. Qədim insanlar əmək alətləri hazırlamaq üçün çay daşlarını məhz Quruçaydan toplayıb Azıx düşərgəsinə gətirmişlər. Eyni zamanda, Azıx düşərgəsinin sakinləri Quruçay dərəsində ovçuluq və yığıcılıqla da məşğul olmuşlar. Hələ ən qədim zamanlardan Quruçay dərəsində ibtidai insanların yaşaması üçün zəruri olan bütün təbii nemətlər mövcud olmuşdur.   

VII–X təbəqələrdə aparılan tədqiqatlar zamanı tapılmış maddi mədəniyyət nümunələri elmə yeni bir arxeoloji mədəniyyətin məlum olduğunu göstərmişdir. Bu təbəqələrdən tapılmış əmək alətlərinin hazırlanma texnikası və tipologiyasının özünəməxsus xüsusiyyətlərinə görə yeni aşkar olunmuş arxeoloji mədəniyyətə Quruçay mədəniyyəti adı verilmişdir.   

Aparılan elmi tədqiqatlar nəticəsində Quruçay mədəniyyətinin bir neçə inkişaf mərhələsindən keçdiyi müəyyən edilmişdir. Bu mədəniyyətin ilkin mərhələsində əmək alətləri olduqca kobud və bəsit hazırlanırdı. Sonrakı inkişaf mərhələlərində isə alətlərin hazırlanma texnikası təkmilləşmiş və yeni əmək alətləri düzəldilməyə başlanmışdır. Kompleks elmi araşdırmalar göstərmişdir ki, Azıx qədim insan düşərgəsində Quruçay mədəniyyəti dövrü uzunmüddətli inkişafdan sonra Qədim Aşel mədəniyyəti ilə əvəz olunmuşdur.   

Orta əsrlərdə Füzuli rayonu ərazisində bir sıra qala-şəhərlər mövcud olmuşdur. Bunlara Bəhmən şəhəri, Qarabağlar şəhəri və digər yaşayış məntəqələri daxil idi. Sonralar bu şəhərlər tənəzzülə uğrayaraq dağılmış, Sovet hakimiyyəti dövründə aparılan təsərrüfat işləri zamanı isə onların qalıqları məhv edilərək əraziləri pambıq tarlalarına çevrilmişdir.   

Tarixən bu ərazidə Dizaq mahalı mövcud olmuşdur. Dizaq adına VII əsrə aid tarixi hadisələrdə rast gəlinir. "Dizaq" sözü mənaca XVIII əsrdə İrəvan xanlığının Qırxbulaq mahalında yerləşmiş Dizək kəndinin adı ilə eynidir və orta fars dilindəki "dizək" (möhkəmləndirilmiş yer, qala) sözündən yaranmışdır. Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poemasında isə bu ad "Dizaknak" şəklində qeyd olunmuşdur.   

Mahalın sərhədləri müxtəlif dövrlərdə gah daralmış, gah da genişlənmişdir. Tarixçi Mirzə Yusif Qarabaği Xəmsə mahallarından bəhs edərkən Dizaq mahalını birinci qeyd edir və onun hüdudlarını belə təsvir edir: “Birinci Dizaq mahalıdır ki, uzunluğu Həkəri çayı və Kültəpədən başlayaraq Maltəpəyə kimi, eni isə Araz çayından Xurat (Ziyarət) dağına kimidir”. Başqa sözlə, bu ərazi indiki Füzuli və Cəbrayıl rayonlarının torpaqlarını əhatə edirdi.   

Əslində, mahalın ərazisi tarixçinin göstərdiyindən bir qədər kiçik idi. Dizaq mahalı cənubdan Xırdapara-Dizaq, qərbdən Dizaq-Cəbrayıllı, şimaldan Vərəndə, şərqdən isə Cavanşir-Dizaq mahalları ilə həmsərhəd idi.   

Dizaq mahalının mərkəzi Tuğ kəndi idi. Bu mahala Füzuli bölgəsinin Hoğa (Üçbulaq), Cuvarlı, Xələfşə, Rəfəddinli, Arış, Şıxımlı və Qoçəhmədli (Gavşatlı) kəndləri daxil idi.   

Böyük Bəhmənli və Əhmədbəyli kəndləri arasında yerləşən və bu gün də Alaqarğı adlanan ərazi vaxtilə yaşayış məskəni olmuşdur. Yerli sakinlərin hələ də “Pənah xanın yurdu” adlandırdıqları bu yerdə aparılan qazıntılar zamanı orta əsrlərə aid tarixi əşyalar aşkar edilmişdir. Füzuli Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin məlumatına görə, Qarabağ xanlığının banisi Pənahəli xanın uşaqlığı və gəncliyi bu yurdda keçmişdir. Bu barədə “Qarabağnamələr” əsərlərində də bir sıra məlumatlar yer almışdır.   

Həmin ərazidən Araz çayına doğru təxminən bir kilometr məsafədə isə Qızılbaş adlı yer mövcuddur. Rəvayətlərə görə, Şirvanşah Fərrux Yasarı məğlub etdikdən sonra qoşunu ilə Naxçıvana doğru irəliləyən Şah İsmayıl Xətai bu ərazini öz sərkərdələrindən birinə bağışlamışdır.   

Füzulinin işğalı - 1988-ci ildən başlayan Ermənistan təcavüzünə qarşı mübarizədə minlərlə füzulili döyüşmüş, yüzlərlə rayon sakini şəhid olmuş, yaralanmış və itkin düşmüşdür. Müharibə nəticəsində Füzuli rayonundan 1100-dən çox insan şəhid olmuş və ya itkin düşmüş, 113 nəfər girov götürülmüş, 1450 nəfər isə müxtəlif dərəcəli əlillik almışdır. Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində 36361 uşaq zərər çəkmiş, onlardan 155 nəfəri valideynlərini itirərək yetim qalmışdır. Müharibənin əsas ağırlığını Yağlıvənd, Qacar, Divanalılar, Yuxarı Veysəlli, Aşağı Veysəlli, Qaradağlı, Üçbulaq, Arış, Qoçəhmədli, Cuvarlı, Güzdək, Gorazıllı, Cəmilli, Dilağarda, Govşad, Xələfşə, Mollavəli və Xatunbulaq kəndlərinin əhalisi çəkmişdir.   

23 avqust 1993-cü il tarixində Füzuli rayonu erməni silahlı dəstələri tərəfindən işğal olunmuş və füzulilər öz doğma torpaqlarından didərgin düşmüşdür. 5 yanvar 1994-cü ildə ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin həyata keçirdiyi uğurlu əməliyyat nəticəsində rayonun 21 kəndi və strateji əhəmiyyətli Horadiz qəsəbəsi (hazırkı Horadiz şəhəri) işğaldan azad edilmişdir. Həmin dövrdə işğaldan azad olunmuş ərazilərə 1 şəhər, 16 qəsəbə və 21 kənd daxil idi.   

1994–1997-ci illərdə Füzuli rayonunun işğaldan azad olunmuş ərazilərinə sakinlər qayıdaraq öz normal həyatlarını bərpa etmişdir.   

Azərbaycan Ordusu daha sonra Füzuli şəhərinin işğaldan azad olunması üçün hücuma keçsə də, həmin dövrdə bu əməliyyat uğursuzluqla nəticələnmişdi. Uzun illər ərzində rayonun 60 kəndi və inzibati mərkəzi erməni silahlı dəstələrinin işğalı altında qalmışdı. Atəşkəs müqaviləsi imzalanmasına baxmayaraq, cəbhənin bütün istiqamətlərində olduğu kimi, Füzuli rayonu ərazisində də atəşkəs rejimi tez-tez pozulurdu.   

Füzuli rayonuna 2 şəhər (Füzuli şəhəri, Horadiz şəhəri), 16 yeni salınmış qəsəbə və 81 kənd daxildir.   

Qaçqınların və məcburi köçkünlərin sosial-məişət və məskunlaşma problemlərinin həlli məqsədilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 sentyabr 2001-ci il tarixli 577 nömrəli və 13 may 2002-ci il tarixli 700 nömrəli Fərmanları imzalanmışdır. Bu fərmanlara əsasən, Dövlət Neft Fondundan ayrılmış vəsait hesabına işğaldan azad olunmuş ərazilərdə məcburi köçkün ailələri üçün 12 yeni qəsəbə salınmışdır.   

Rayonun Beyləqan rayonu ilə sərhəd ərazisində 2003-cü ildə “Qayıdış” adlı qəsəbələr inşa edilmişdir. Bu qəsəbələrdə əsasən 1993-cü ildə İmişli və Biləsuvar rayonlarında salınmış çadır düşərgələrindən köçürülən füzulili məcburi köçkünlər məskunlaşdırılmışdır. Eyni zamanda, Zobucuq ərazisində salınmış yeni qəsəbələrdə də məcburi köçkünlərin məskunlaşması həyata keçirilmişdir.   

Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunda 21 yerli özünüidarəetmə orqanı — bələdiyyə fəaliyyət göstərir. Rayonun əsas problemlərindən biri isə işğaldan azad olunmuş ərazilərin minalardan təmizlənməsi olmuşdur. Atəşkəs rejiminin pozulmasına baxmayaraq, Füzuli rayonu ərazisində minalardan təmizləmə işləri aparılmışdır.

2011-ci ilin ortalarına olan məlumata görə, Füzuli rayonunun işğaldan azad olunmuş hissəsində 9 milyon kvadratmetr (m²) ərazidə partlamamış hərbi sursat mövcud idi.   

Erməni silahlı dəstələri ilə mübarizədə rayon sakinlərindən 657 nəfər şəhid olmuş, 181 nəfər əsir və itkin düşmüş, 400 nəfərə yaxın sakin isə müharibə əlili olmuşdur. Rayonun 6 sakininə Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanı adı verilmişdir.   

Vaxtilə rayonda onlarla insana Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilmişdir. 7 çağırış SSRİ Ali Sovetinin və 9 çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmiş Şamama Həsənova iki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Rayondan olan iki nəfər — İlyas Əfəndiyev və Elçin Əfəndiyev Xalq yazıçısı, iki nəfər — İslam Rzayev və Qəndab Quliyeva isə Xalq artisti fəxri adlarını almışlar, həmçinin burada elmlər namizədi və elmlər doktoru yetişmişdir.   

Füzuli rayonu tarix və memarlıq abidələri ilə zəngin bir bölgədir. Rayonda qədim yaşayış məskənləri, daşdan yonulmuş at və qoç fiqurları, eləcə də Əcəmi memarlıq məktəbinin təsiri ilə inşa olunmuş bir sıra çoxsaylı tarixi-arxeoloji və memarlıq abidələri mövcuddur.   

1994-cü ildə işğaldan azad edilmiş ərazidə mövcud olan mədəniyyət və dini abidələr bunlardır: Babı kəndində XIII əsrə (1273-cü il) aid Şeyx Babı Yaqub türbəsi, Əhmədalılar kəndində XIII əsrə aid Arğalı türbəsi və Böyük Bəhmənli kəndində XIX əsrə aid məscid binası.  

Yer üzünün ən qədim insan məskənlərindən biri sayılan Azıx mağarası bu bölgədə yerləşir və Quruçay mədəniyyətinə ev sahibliyi edir. Birinci Qarabağ müharibəsinə qədər bölgədə tarixi türbələr, karvansaraylar, qəsrlər və qala divarlarının qalıqları qorunub saxlanılmışdı. İşğal dövründə — 1993-cü ildən başlayaraq məşhur Ərgünəş meşələri mütəmadi olaraq yandırılmış və ağacları qırılmışdır.   

Ekoloji ekspertlərin məlumatına görə, Füzuli rayonu ərazisinə yaxın yerləşən Azıx və Tağlar mağaraları dünya tarixinin qədim abidələri kimi UNESCO-nun siyahısına daxil edilmişdir. Azıx Paleolit düşərgəsində aşkar olunmuş maddi mədəniyyət nümunələri 8 dekabr 1981-ci ildə Fransanın paytaxtı Paris şəhərindəki İnsan Muzeyində “Avropanın ilk sakinləri” adlı beynəlxalq sərgidə nümayiş etdirilmişdir. Təəssüf ki, erməni işğalçılarının vandalizmi nəticəsində Azıx, Tağlar, Qaraköpəktəpə, Meynətəpə və digər tarixi abidələr dağıdılmış, yandırılmış və talan edilmişdir.   

Rayonun işğaldan azad olunmuş Arazboyu ərazilərində yol boyu tez-tez kurqan tipli abidələrə rast gəlmək mümkündür. Əhmədbəyli və Böyük Bəhmənli kəndlərinin arasında yerləşən Kültəpə, Böyük Bəhmənli kəndində yerləşən Üçtəpə kurqanları və bu kurqanların ətrafında qədim yaşayış məntəqələrinin, o cümlədən Alban şəhəri və Bəhmən şəhərinin qalıqları aşkar edilmişdir.   

Tarixçilərin sözlərinə görə, ərazidə qədim dövrlərdən etibarən türk tayfalarının məskunlaşmasına dair çoxsaylı faktlar mövcuddur. Bu faktlar həm yer adları (toponimlər), həm də bu xalqlara məxsus özünəməxsus abidələrlə sübuta yetirilmişdir. Bunların arasında ən mühüm dəlil nə zərdüştlükdə, nə xristianlıqda, nə də islam dinində mövcud olmayan dəfn adətlərini əks etdirən qəbir-kurqanlardır. Məhz bu arxeoloji tapıntılar erməni tarixçilərinin ərazidə guya tarix boyu ermənilərin yaşaması ilə bağlı saxta iddialarını tamamilə təkzib edir.   

Füzuli rayonu ərazisində müxtəlif dövrlərdə Qaraköpəktəpədə, Qarabulaq kurqanlarında, Günəştəpədə, Quruçay sahillərində və digər yerlərdə elmi tədqiqatlar aparılmış və Azərbaycanın qədim tarixi köklərə sahib olduğu sübut edilmişdir.   

Mədəniyyət - Füzuli Rayon Mədəniyyət və Turizm Şöbəsi rayon ərazisinin işğalından sonra öz fəaliyyətini Bakı şəhərində və rayonun işğaldan azad edilmiş ərazilərində bərpa etmişdir. Belə ki, Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi, Bünyad Sərdarovun ev-muzeyi, iki uşaq incəsənət məktəbi və beş uşaq musiqi məktəbi Bakı şəhərində fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Eyni zamanda, bir muzey filialı, Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sistemi və onun 33 filialı, 14 kənd mədəniyyət evi, 7 klub müəssisəsi və beş uşaq musiqi məktəbi rayon ərazisində fəaliyyətini bərpa etmişdir.   

Rayon Mərkəzi Kitabxanasında və onun filiallarında tədbirlər planına uyğun olaraq əlamətdar günlərlə bağlı sərgilər, guşələr, stendlər və görüşlər təşkil edilmişdir. Xüsusilə ziyalılarla görüşlər, kitab müzakirələri, vətənpərvərlik mövzusunda müzakirələr və sual-cavab gecələri böyük maraq doğurmuşdur.   

Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının sərəncamı ilə 2012-ci il Füzuli rayonunda “Kitabxana ili” elan olunmuşdur. Həmin il Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sistemi (MKS) üçün lazımi sayda kompüter dəstləri alınmış, sistem mobil rabitə vasitəsilə internetə qoşulmuş, rəsmi veb-sayt və elektron kataloq yaradılmış, eləcə də xeyli sayda elektron ədəbiyyat əldə edilmişdir. 2012-ci ilin əvvəlinə olan məlumata görə, rayon MKS-nin kitab fondu 33430 nüsxə (o cümlədən latın qrafikalı 32237 nüsxə), kitab dövriyyəsi isə 40303 nüsxə təşkil etmişdir.   

Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin Bala Bəhmənli kənd filialı rayon ərazisində fəaliyyət göstərən ümumtəhsil məktəblərində bir sıra mədəni-kütləvi tədbirlər həyata keçirmişdir. Bundan başqa, məktəblilərin muzeyə cəlb olunması istiqamətində fəal iş aparılmışdır. Təkcə 2012-ci ilin ilk 5 ayı ərzində muzeyi 300 nəfərə yaxın məktəbli ziyarət etmişdir. Yeni eksponatların toplanması işi də mütəmadi olaraq davam etdirilmiş, muzey əməkdaşları məktəblərdə səyyar sərgilər təşkil edərək rayonun tarixi və mədəniyyətinə dair mühazirələr oxumuşlar.   

Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən Horadiz şəhər Mədəniyyət evinin binası yenidən qurulmuşdur. Həmçinin Heydər Əliyev Mərkəzi tikilmiş, mərkəzdəki kitabxanada elektron kataloq yaradılmış, elektron ədəbiyyatlar alınmış və kompüter kurslarının keçirilməsi üçün lazımi şərait təmin edilmişdir. Mərkəzdə yüksəksürətli internet şəbəkəsi də qurulmuşdur. Bu mərkəz yeni salınmış Heydər Əliyev Parkında yerləşir. Parkda mindən artıq bəzək və gül kolları əkilmiş, sakinlərin rahat istirahəti üçün hər cür şərait yaradılmışdır.   

Bu yeni obyektlərin hər üçünün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rayona səfəri zamanı istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Rayonun işğaldan azad edilmiş ərazilərində iki tarixi və bir mədəniyyət abidəsi rayon Mədəniyyət və Turizm Şöbəsi tərəfindən mühafizə olunur. Bu abidələrin hər üçü erməni işğalı zamanı dağıdılaraq baxımsız hala salınmışdır. Həmin abidələrdən Babı kəndindəki XIII əsrə aid Şeyx Babı Yaqub türbəsində Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən arxeoloji qazıntı işləri aparılmış və bərpa işlərinə başlanılmışdır. Əhmədalılar kəndindəki XIII əsrə aid Arğalı türbəsinin və Böyük Bəhmənli kəndindəki XIX əsrə aid məscid binasının bərpası üçün isə müvafiq qurumlara müraciətlər edilmişdir.   

İqtisadiyyat - Füzuli rayonu 1970-ci ildən etibarən böyük inkişaf yolu keçərək sənaye və müasir kənd təsərrüfatı rayonuna çevrilmişdir. Erməni işğalına qədər rayonda pambıqtəmizləmə, yağ-pendir və dəmir-beton məmulatları zavodları, toxuculuq fabriki, daş karxanası, taxıl məhsulları kombinatı, 11 üzüm emalı müəssisəsi, 15 kolxoz, 26 sovxoz və 100-dən çox iri müəssisə və təşkilat fəaliyyət göstərirdi.   

Həmin dövrdə rayonun sosial-mədəni və səhiyyə infrastrukturuna 86 ümumtəhsil məktəbi, 2 texniki peşə məktəbi, 65 məktəbəqədər uşaq bağçası, 10 musiqi məktəbi, 20 mədəniyyət evi, 79 klub müəssisəsi, 90 kitabxana, 17 kinoqurğu, xalq teatrı, dram teatrı və 2 muzey (o cümlədən tarix-diyarşünaslıq muzeyi) daxil idi. Səhiyyə sahəsində isə 13 xəstəxana, 17 həkim məntəqəsi və 48 feldşer-mama məntəqəsi əhaliyə xidmət göstərirdi.   

Rayonun kənd təsərrüfatı əsasən üzümçülük, taxılçılıq və heyvandarlıq üzrə ixtisaslaşmışdı. Burada iribuynuzlu mal-qara kökəltmə və qoyunçuluq birlikləri yaradılmış, həmçinin quşçuluq və baramaçılıq sahələri inkişaf etdirilmişdi. Rayonda kənd təsərrüfatına yararlı torpaqların sahəsi 85 min hektar, otlaq sahələri isə 50,9 min hektar təşkil edirdi. Suvarma sistemini təmin etmək məqsədilə rayonda Köndələnçay su anbarı tikilmiş, Araz çayından suvarma kanalları çəkilmiş və 24 min hektar torpaq sahəsi suvarma suyu ilə təmin olunmuşdu.   

1980-ci ilədək rayonda pambıqçılığa geniş yer verilmişdi. Sonralar isə təsərrüfatlar üzümçülük üzrə ixtisaslaşmış və 17,4 min hektar sahədə üzüm bağları salınmışdı. Üzümçülükdə ən yüksək məhsuldarlıq 1985-ci ildə qeydə alınmış və 120 min ton üzüm yığılmışdır. Həmin dövrdə rayonda iribuynuzlu mal-qara, baş qoyun və keçi saxlanılırdı. Lakin 23 avqust 1993-cü ildə bütün bu təsərrüfat infrastrukturu erməni silahlı dəstələri tərəfindən dağıdılmış və yandırılmışdır.   

1994-cü ildə işğaldan azad olunmuş ərazilərə əhalinin qayıdışından sonrakı dövrdə ümummilli lider Heydər Əliyevin qayğısı sayəsində geniş bərpa işləri aparılmışdır. Belə ki, 21 məktəb binası müasir tələblərə uyğun bərpa olunmuş, 8 yeni məktəb binası tikilmiş, 11 tibb müəssisəsi təmir edilmiş və 8 yeni tibb müəssisəsi inşa edilmişdir. Eyni zamanda, erməni silahlı dəstələri tərəfindən dağıdılmış və yandırılmış 3 mindən çox yaşayış evi bərpa olunaraq sakinlərin istifadəsinə verilmiş, eləcə də xeyli sayda xidmət və mədəniyyət obyektləri, inzibati binalar yenidən qurulmuşdur. Həmin dövrdə rayonun işğaldan azad olunmuş ərazisində 38 ümumtəhsil məktəbi, 2 texniki peşə məktəbi, 15 uşaq bağçası, 28 kitabxana, 19 klub müəssisəsi, 5 musiqi məktəbi, 7 xəstəxana, 16 həkim məntəqəsi və 9 feldşer-mama məntəqəsi fəaliyyət göstərirdi.   

1997-ci ildən etibarən rayonun işğaldan azad olunmuş ərazilərində yeni iqtisadi islahatlar həyata keçirilmiş və torpaq sahələri kəndlilərə paylanmışdır. Sonrakı dövrdə rayonun özəl təsərrüfatlarında 17 328 baş iribuynuzlu mal-qara, 60 min başa yaxın qoyun və keçi mövcud olmuş, həmin ərazilərdə illik 20 min tona yaxın taxıl istehsal edilmişdir.   

Rayonun ərazisindən Bakı–Naxçıvan dəmir yolu xətti keçir. Rayon ərazisində bu dəmir yolu xəttinin uzunluğu 36 kilometrdir və dördüncü kateqoriyaya aiddir. Həmçinin Bakı–Naxçıvan magistral avtomobil yolu da Füzuli rayonu ərazisindən keçir. 1994-cü ildə işğaldan azad olunmuş ərazidə respublika əhəmiyyətli 110 kilometr uzunluğunda avtomobil yolu mövcud olmuşdur və həmin yollar üçüncü kateqoriyaya aid edilir.   

Rayonda əhalinin sıxlığı hər kvadratkilometrə 86 nəfər təşkil edir. 2011-ci ildə rayon əhalisinin sayı 1,5 min nəfər (və ya 1,3%) artaraq 115,6 min nəfərə çatmışdır. Həmin il Füzuli rayonunda istehsal edilmiş 88,1 milyon manatlıq ümumi məhsulun və xidmətlərin 50 faizi kənd təsərrüfatının, 25 faizi sənayenin, 25 faizi isə xidmət sahəsinin payına düşmüşdür.   

Kənd təsərrüfatı - Füzuli rayonunun iqtisadiyyatında taxılçılıq, heyvandarlıq, bostançılıq və tərəvəzçilik aparıcı rol oynayır. Bununla yanaşı, rayonun təsərrüfatlarında pambıqçılıq, şəkər çuğunduru, üzümçülük və meyvəçilik də inkişaf etdirilir. Rayonun istifadəsində olan kənd təsərrüfatına yararlı torpaq sahəsi ümumi ərazinin 70 faizini təşkil edir. Aqrar islahatlar çərçivəsində 16 təsərrüfatda islahat aparılmış, 5437 ailəyə 8804 hektar torpaq sahəsi paylanmışdır ki, bu da orta hesabla bir ailəyə 0,40 hektar torpaq sahəsi deməkdir.   

2011-ci ildə Füzuli rayonu əvvəlki illə müqayisədə bütün növ kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalında artıma nail olmuşdur.  

2011-ci ildə diri çəkidə ət, süd, yumurta və yun istehsal olunmuşdur. 2010-cu illə müqayisədə ət istehsalı 14 faiz (114%), süd istehsalı 24,8 faiz (124,8%), yumurta istehsalı 29 faiz (129%), yun istehsalı isə 2,7 faiz (102,7%) artmışdır. 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan məlumata görə, Füzuli rayonunun təsərrüfatlarında iribuynuzlu mal-qara (o cümlədən inək və camış), qoyun və keçi mövcud olmuşdur. Əvvəlki illə müqayisədə iribuynuzlu mal-qaranın sayı 1,8 faiz, inək və camışların sayı 0,1 faiz, qoyun və keçilərin sayı isə 0,7 faiz artmışdır.   

Sənaye - Füzuli rayonunun sənayesi əsasən tikiş, qida məhsullarının istehsalı, eləcə də elektrik enerjisi, qaz və suyun bölüşdürülməsi sahələri ilə səciyyələnir. 2012-ci ilin əvvəlinə olan məlumata görə, rayonda 7 sənaye müəssisəsi fəaliyyət göstərmişdir. 2011-ci il ərzində sənaye müəssisələri tərəfindən faktiki qiymətlərlə 2,4 milyon manatlıq məhsul istehsal edilmiş və istehlakçılara xidmətlər göstərilmişdir. Həmin il rayon sənayesinin ümumi məhsulunda qeyri-dövlət müəssisələrinin xüsusi çəkisi 0,3 faiz təşkil etmişdir.   

1 yanvar 2012-ci il tarixinə sənaye müəssisələrində çalışan muzdlu işçilərin sayı 339 nəfər təşkil etmiş, onların orta aylıq nominal əməkhaqqı isə əvvəlki illə müqayisədə 13,2 faiz artaraq 142 manat olmuşdur.   

Tikinti - 2011-ci ildə müəssisə və təşkilatlar tərəfindən Füzuli rayonunun iqtisadi və sosial sahələrinin inkişafı üçün bütün maliyyə mənbələrindən əsas kapitala 13,5 milyon manat investisiya yönəldilmişdir. Bu vəsaitin 2,1 milyon manatı istehsal təyinatlı, 11,4 milyon manatı isə qeyri-istehsal təyinatlı obyektlərin inşasına sərf olunmuşdur. Tikinti-quraşdırma işlərinə yönəldilən vəsait ümumi investisiyanın 85 faizini (11,4 milyon manat) təşkil etmişdir. Əsas kapitala yönəldilmiş investisiyanın 9,4 milyon manatı dövlət mülkiyyətində olan müəssisələrin, 2,0 milyon manatı isə qeyri-dövlət mülkiyyətində olan müəssisələrin payına düşmüşdür.   

Həmin dövrdə Füzuli rayonunda 5 min ton tutumu olan və dəyəri 3,2 milyon manat təşkil edən soyuducu anbarın tikinti işlərinin 95 faizi yerinə yetirilmişdir.   

Bundan əlavə, Füzuli rayonu ərazisində, xüsusilə də Horadiz şəhərində geniş abadlıq və yenidənqurma işləri aparılmışdır. Belə ki, əsas küçələrin asfalt örtüyü tam yenilənmiş, köməkçi küçələr qum-çınqıl örtüyü ilə bərpa edilmiş, işıqlandırma sistemi və səkilər yenidən qurulmuş, eləcə də müxtəlif növ ağac və gül kolları əkilmişdir.   

Həmin dövrdə ümummilli lider Heydər Əliyev adına mərkəzdə son tamamlama işləri aparılmış, gücü 25,2 meqavat olan su elektrik stansiyasının (SES) tikintisi davam etdirilmişdir. Stansiyanın inşası çərçivəsində 26 min kubmetr (m³) torpaq işləri, 6 min kubmetr (m³) əks-doldurma torpaq işləri və 12 min kubmetr (m³) beton işləri görülmüşdür. Eyni zamanda, stansiyanın inzibati binasının tikintisi tamamlanmış, qidalandırıcı elektrik xətləri çəkilmiş, daxili işıqlandırma işləri yekunlaşdırılmış və ümumi çəkisi 176 ton olan 30 ədəd suötürücü basqılı boru quraşdırılmışdır.   

Bundan başqa, Kərimbəyli kəndində dəyəri 2 milyon manat olan “Qarabağ” ailəvi istirahət mərkəzinin inşası həyata keçirilmişdir. Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin yerli şöbəsi üçün 500 min manat dəyərində inzibati binanın tikintisinə başlanılmış və 425 min manatlıq iş (ümumi tikinti işlərinin 85 faizi) yerinə yetirilmişdir. Həmçinin Horadiz şəhər Mədəniyyət evinin yenidən qurulması üzrə tikinti işləri aparılmışdır.   

2011-ci ildən etibarən rayon üçün görülən işlər arasında ən mühüm layihələrdən biri də Əhmədbəyli–Alxanlı–Zobucuq–Bala Bəhmənli–Səngər–Dilağarda–Zərgər avtomobil yolunun yenidən qurulması olmuşdur. Bu avtomobil yolunun yenidən qurulması üçün Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan 7 milyon manat vəsait ayrılmışdır. Horadiz şəhərində yeni tikililər sırasında Müdafiə Nazirliyinin zabit heyəti üçün yaşayış binasının inşası yekunlaşmışdır. Füzuli rayonunun Kərimbəyli kəndində dəyəri 140 min manat olan 50 yerlik məktəbəqədər təhsil müəssisəsinin tikintisi başa çatdırılmışdır.  

Gənclərin asudə vaxtının səmərəli təşkili məqsədilə Heydər Əliyev Fondunun vəsaiti hesabına Füzuli rayonunda 350 min manat dəyərində Gənclər Mərkəzi tikilmişdir. Bundan başqa, Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə Horadiz şəhərində dəyəri 550 min manat olan 180 yerlik məktəb binasının tikintisinə başlanılmış və 330 min manat dəyərində (ümumi işlərin 60 faizi) tikinti işi yerinə yetirilmişdir.   

İstehlak bazarı - 2011-ci ildə Füzuli rayonunda 35 kiçik ticarət müəssisəsi və hüquqi şəxs yaratmadan fərdi sahibkarlıqla məşğul olan 160 fiziki şəxs ticarət fəaliyyəti göstərmişdir. Həmin il rayon üzrə pərakəndə əmtəə dövriyyəsinin həcmi (ictimai iaşə dövriyyəsi daxil olmaqla) 12 milyon 596,9 min manat olmuş və 2010-cu illə müqayisədə 12 faiz artmışdır. Pərakəndə əmtəə dövriyyəsinin 35 faizi hüquqi şəxslərin, 65 faizi isə bazarlarda və yarmarkalarda fəaliyyət göstərən fiziki şəxslərin payına düşmüşdür. 2011-ci ildə əhaliyə 5 milyon 714,4 min manat dəyərində müxtəlif növ pullu xidmətlər göstərilmişdir ki, bu da 2010-cu illə müqayisədə 14 faiz çoxdur. Hüquqi şəxslər tərəfindən əhaliyə göstərilən pullu xidmətlərin həcmi isə 1,9 milyon manat təşkil etmişdir. Orta hesabla rayonun hər bir sakini tərəfindən ticarət şəbəkəsindən 220 manatlıq istehlak malları alınmışdır (2010-cu illə müqayisədə 30 faiz çox). Füzuli Rayon Statistika İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən aparılan müşahidələr nəticəsində məlum olmuşdur ki, 2011-ci il ərzində əhaliyə 45 adda yeni istehlak malının satışı təşkil edilmiş və 3 yeni xidmət növü fəaliyyətə başlamışdır. Təhlil zamanı müəyyən edilmişdir ki, bu yeni fəaliyyət növlərinin yaranması məhz yeni ticarət və xidmət obyektlərinin istifadəyə verilməsi nəticəsində mümkün olmuşdur.  

Coğrafiya - Rayonun səthi əksər yerlərdə Araz çayına doğru alçalan maili düzənlikdən, qərb hissəsində isə alçaq dağlıqdan ibarətdir. Rayon ərazisindən axan Quruçay, Köndələnçay, Qozluçay və Çərəkən çayları rayonun İran İslam Respublikası ilə sərhədindən axan Araz çayı hövzəsinə aiddir. Ərazidə əsasən Neogen dövrünə aid çöküntülər yayılmışdır. Rayonun iqlimi şərq hissədə yayı quraq keçən mülayim-isti yarımsəhra və quru çöl iqlimi, qərb hissədə isə yayı quraq keçən mülayim-isti iqlimdir. Orta temperatur yanvar ayında 0,1 °C, iyul ayında isə 24–25 °C təşkil edir. İllik yağıntının miqdarı 400–600 millimetrdir. Məhsuldarlıq baxımından kənd təsərrüfatına yararlı boz və çəmən-boz, şabalıdı və açıq-şabalıdı, dağ-şabalıdı, dağ boz-qəhvəyi və digər torpaq növləri yayılmışdır. Bitki örtüyü əsasən yarımsəhra tiplidir. Heyvanat aləminə oxlu kirpi, qumsiçanı, tarla siçanı, quşlardan isə turac, qırqovul, göyərçin və digər növlər daxildir.  

Teatr - Füzuli bölgəsində teatr 1913–1914-cü illərdə yaranmışdır. Füzuli Dövlət Dram Teatrı kimi fəaliyyət göstərirdi. Mirzə Fətəli Axundzadənin “Hacı Qara”, İlyas Əfəndiyevin “Unuda bilmirəm”, Cəlil Məmmədquluzadənin “Danabaş kəndinin əhvalatı”, Süleyman Sani Axundovun “Eşq və İntiqam”, Cəfər Cabbarlının “Aydın” və “Almaz” əsərləri teatrın uğurlu tamaşalarındandır. Rayon ərazisində hərbi əməliyyatlar getdiyi dövrdə teatr kollektivi dəfələrlə cəbhə bölgələrində çıxışlar etmişdir. Rayon ərazisi erməni silahlı dəstələri tərəfindən işğal olunduqdan sonra 2003-cü ilə qədər Füzuli teatrı Sumqayıt şəhərində fəaliyyət göstərmişdir. 2003-cü ilin noyabr ayından etibarən isə teatr yenidən Füzuli rayonu ərazisində, Horadiz şəhər mədəniyyət evində fəaliyyətini davam etdirmişdir.  

Təhsil - Füzuli rayonunda ümumtəhsil məktəblərinin sayı 81-dir. Bu məktəblərdən 1-i ibtidai, 5-i ümumi orta, 74-ü tam orta məktəb, 1-i isə gimnaziyadır. Ümumilikdə, məktəblərdə 12 163 şagird təhsil alır. 2002–2008-ci illər ərzində 18 yeni məktəb binası tikilib istifadəyə verilmişdir. Bu binalardan 8-i Qayıdış qəsəbələrindədir: 2 saylı Qayıdış qəsəbəsində 120 şagird yerlik, 1, 3, 4 və 5 saylı Qayıdış qəsəbələrinin hər birində 135 şagird yerlik, 6, 7 və 8 saylı Qayıdış qəsəbələrinin hər birində isə 198 şagird yerlik məktəb binaları inşa edilmişdir. Bundan əlavə, Aşağı Alxanlı kəndində 132 şagird yerlik, Araz Dilağarda kəndində 120 şagird yerlik, Qarabulaq kəndində 180 şagird yerlik, Aşağı Alxanlı kəndinin Kollu ərazisində 80 şagird yerlik, Sumqayıt şəhərində 90 şagird yerlik və Zobucuq qəsəbələrinin hər birində 288 şagird yerlik 5 məktəb binası tikilib istifadəyə verilmişdir.  

Hacı Ələkbər məscidi - Füzuli şəhərindəki Hacı Ələkbər məscidi görkəmli memar Kərbəlayı Səfixan Qarabağinin ilkin işlərindəndir. Məscidin giriş qapısı üzərindəki daş kitabədə “Memar Kərbəlayı Səfixan Qarabağinin işidir” sözləri yazılmışdır. Kitabədə məscidin inşa tarixi hicri təqvimi ilə 1307-ci il olaraq göstərilir ki, bu da miladi təqvimlə 1889–1890-cı illərə uyğun gəlir. Bu dini ibadət ocağı Hacı Ələkbər məscidi adlandırılmışdır. Hacı Ələkbər xeyriyyəçi olmuşdur; o, bu məscidin inşası üçün vəsait ayırmış və Şuşadan ustalar dəvət etmişdir. Xeyirxah əməllərinə hörmət və ehtiram əlaməti olaraq yerli əhali Hacı Ələkbər bəyi öz tikdirdiyi məscidin ibadət zalının sol tərəfdəki birinci pəncərəsinin qarşısında dəfn etmişdir.  

1993-cü ilin avqust ayında Füzuli şəhərinin Ermənistan tərəfindən işğalı zamanı Hacı Ələkbər məscidi dağıdılaraq yararsız hala salınmışdır.  

Qarğabazar karvansarası - Qarğabazar karvansarası 1681-ci ildə Füzuli rayonunun Qarğabazar kəndinin mərkəzində, çox da hündür olmayan bir təpənin yamacında inşa olunmuşdur. Karvansara binasının eni 23,7 metr, uzunluğu isə 34,7 metrdir. Qarğabazar kəndində yerləşdiyi üçün o, Qarğabazar karvansarası adı ilə tanınır. Bu tarixi abidəyə bəzən Şah Abbas karvansarası da deyilir. Onun memarı məlum deyil.  

Memarlıq üslubuna görə Qarğabazar karvansarası Qafqaz Albaniyası dövrünün memarlıq ənənələrini xatırladır. Girişin sağ və sol tərəflərindəki gözətçi otaqlarının qarşısında iki böyük sal daş yerləşir. Ehtimal olunur ki, gözətçilər həmin daşların üzərində dayanaraq karvansaraya daxil olan karvanların yüklərinə nəzarət edirdilər. Karvansara ölkənin əhəmiyyətli daşınmaz tarixi abidələrindən biri hesab edilir. Qarğabazar kəndinin işğalından sonra erməni işğalçıları bu tarixi-memarlıq abidəsini mal-qara tövləsinə çevirmişlər.  

Qarğabazar kəndində məscid - Qarabağın tarixi baxımdan ən qədim məscidlərindən biri də Füzuli rayonunun Qarğabazar kəndində yerləşir. Xalq arasında Şah Abbas məscidi kimi tanınan bu abidə elmi ədəbiyyatlarda Hacı Qiyasəddin məscidi adı ilə qeyd olunmuşdur. Belə ki, məscidin giriş qapısının üstündəki daş kitabədə yazılmışdır: “Bu məscidi Böyük Allahın mərhəmətli bəndəsi Hacı Qiyasəddin hicri təqvimi ilə 1095-ci ildə tikdirmişdir”. Bu tarix miladi təqvimlə 1683–1684-cü illərə uyğun gəlir. 1993-cü ildə Füzuli rayonunun işğalı zamanı Hacı Qiyasəddin məscidi də erməni vandalları tərəfindən dağıdılmışdır.  

Mir Əli türbəsi - Füzuli rayonunun Aşağı Veysəlli kəndində təpə üzərində ucalan qülləvari türbə xalq arasında Mir Əli türbəsi adı ilə tanınır. Türbənin daxili quruluşu ikimərtəbəli olub, yeraltı sərdabədən və yerüstü kameradan ibarətdir. Üzərində heç bir kitabə və ornament olmasa da, inşaat texnikası və həcm-məkan quruluşuna görə onun Elxanilər dövründə — XIII əsrin sonu, XIV əsrin əvvəllərində tikildiyi güman edilirdi.  

Kütləvi informasiya vasitələri haqqında məlumat - Rayonda ilk dəfə “Qızıl Araz” adlı qəzet 1931-ci ildə nəşr olunmuşdur. Həmin qəzet 1966-cı ilə qədər “Qızıl Araz”, 1966-cı ildən sonra isə “Araz” adı ilə dərc edilmiş, Füzuli rayon partiya komitəsinin və rayon Xalq Deputatları Sovetinin (XDS) orqanı kimi fəaliyyət göstərmişdir. Erməni işğalından sonra qəzetin fəaliyyəti 1997-ci ildə bərpa olunmuşdur. Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin dəstəyi sayəsində məcburi köçkünlərin işğaldan azad olunmuş ərazilərə geri qayıdaraq məskunlaşmasının rəmzi olaraq, qəzet Füzuli Rayon İcra Hakimiyyətinin və redaksiyanın yaradıcı kollektivinin mətbu orqanı kimi “Qayıdış” adı ilə nəşr olunur.  

23 avqust 1993-cü il tarixində Füzuli rayonunun erməni silahlı dəstələri tərəfindən işğal edilmiş ərazilərində yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri tamamilə dağıdılmış, zəngin təbii sərvətlər isə talan edilmişdir. 1994-cü ildən etibarən Füzuli rayonunun 22 yaşayış məntəqəsi Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarəti altında olmuşdur. Bu yaşayış məntəqələri əsasən Arazboyu ərazilərdə, İran İslam Respublikası ilə sərhəddə yerləşir.  

Yaşayış məntəqələri işğal edildiyindən rayon əhalisi müvəqqəti olaraq respublikanın digər şəhər və rayonlarının ərazilərində məskunlaşmışdır.  
 

Yazıda, bu məqalənin hazırlanmasında Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarından, Qorxmaz Abdulla, Arif Xəlilov və Tariyel Abbaslının müəllifi olduqları “Sönməyən məşəl” kitabından (Bakı, “Adiloğlu” nəşriyyatı, 2006, 124 səh.), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) əməkdaşı, Diaspor və Lobbi Elmi Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru Zaur Əliyevin yazısından, eləcə də “Vikipediya” (Qarabağ bölməsi), “Karabakhmedia”, “Erməni vandalizmi”, “Kayzen”, “Tarix.info” və “fuzuli-ih.gov.az” internet resurslarından istifadə edilmişdir.  

 

 

K. Ələkbərli
Baş redaktor

Bölmə: Füzuli | Əlavə etdi: Beynəlxalq_İnformasiya (23/08/2017) | Müəllif: Baş redaktor: Kamran Ələkbərli
Baxılıb: 857 | Etiketlər: Azıx mağarası, abidələr, Quruçay, azərbaycan, vandalizm | Qiymətləndirmək: 0.0/0
Ümumi Şərhlər: 0
avatar
Logo
Beynəlxalq İnformasiya - Xəbərlər | International Information - News
Reuters & BBC Editorial Standard — Real-time AI Translation LIVE NEON
⚡ Status: Ready to translate with Google Gemini AI...
Translated News
Neural AI is translating and refining the press release in real-time...
Open in External AI Portals:
inter-info.ucoz.org