"Beynəlxalq İnformasiya" qəzetinin rəsmi internet saytına xoş gəlmişsiniz!
CÜMƏ AXŞAMI, 19/11/2026, 23:52
ƏSAS SƏHİFƏ | QEYDİYYATDAN KEÇ | DAXİL OL
Beynəlxalq, ictimai-siyasi hüquq qəzeti / ONLAYN

RUBRİKA

ELEKTRON KÜLLİYYAT

PREZİDENT İLHAM ƏLİYEV

MÜDAFİƏ NAZİRLİYİ

XOCALIYA ƏDALƏT

Voice of America

TEXNİKİ UNİVERSİTET

DÖVLƏT XİDMƏTLƏRİ PORTALI

OpenAI ChatGPT sistemi

ƏMLAK MƏSƏLƏLƏRİ DÖVLƏT XİDMƏTİ

AXTARIŞ

SAYTA GİRİŞ

E-poçt:
Parol:

BÖLMƏ

Sədərək
Sədərək rayonu - 15.01.1990
Qazax
Qazax rayonu - 1990-1992-ci illər
Xankəndi
Xankəndi rayonu - 26.12.1991
Xocalı
Xocalı rayonu - 26.02.1992
Şuşa
Şuşa rayonu - 08.05.1992
Laçın
Laçın rayonu - 18.05.1992
Xocavənd
Xocavənd rayonu - 02.10.1992
Kəlbəcər
Kəlbəcər rayonu - 02.04.1993
Tərtər
Tərtər rayonu - 07.07.1993
Ağdam
Ağdam rayonu - 23.07.1993
Cəbrayıl
Cəbrayıl rayonu - 23.08.1993
Füzuli
Füzuli rayonu - 23.08.1993
Qubadlı
Qubadlı rayonu - 31.08.1993
Zəngilan
Zəngilan rayonu - 29.10.1993

HEYDƏR ƏLİYEV FONDU

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva

-BİTV- Odysee Kanal

ELM VƏ TƏHSİL NAZİRLİYİ

BEYNƏLXALQ İNFORMASİYA QƏZETİ

Baku, Azerbaijan

Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi

Google News

Vandalizm


Xocavənd rayonu - 02.10.1992

VANDALİZM

Azərbaycan Respublikası Xocavənd rayonu

1992-ci il oktyabrın 2-də Xocavənd rayonu erməni silahlı dəstələri və onların havadarları tərəfindən işğal edilmişdir.  

Xocavənd rayonu Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi vahididir. Rayonun inzibati mərkəzi Xocavənd şəhəridir. Xocavənd həmçinin rayonun eyniadlı inzibati ərazi vahidində yerləşən şəhər tipli qəsəbədir. 

Rayon Kiçik Qafqazın Qarabağ silsiləsinin cənub-şərq hissəsində yerləşir. Ərazisi alçaq dağlıq və düzənliklərdən ibarətdir. Rayonun ümumi sahəsi 1458 km², əhalisi isə 42 871 nəfərdir (29 iyun 2015-ci il məlumatına əsasən). 

Rayonun tarixçəsi — Xocavənd rayonunun qədim adı Qaranlıq olmuşdur. 1940-cı ildə rayon A. F. Myasnikovun təxəllüsü ilə Martuni adlandırılmışdır. 

XIX əsrin sonlarında Türkiyədən köçüb gəlmiş ermənilər ərazidə məskunlaşdıqdan sonra yaşayış məntəqəsi Nijni Qaranlıq, Cüməbazarı və bir müddət Xonaşen adlandırılmışdır. 1923-cü ilədək ərazinin adı Aşağı Qaranlıq olmuşdur. Oykonimin birinci komponenti yaşayış məntəqəsinin coğrafi mövqeyi ilə bağlıdır. Məntəqə adını ərazidəki Qaranlıq dağından almışdır. Ərazidə eyniadlı çay da vardır. Ermənistan ərazisindəki Martuni rayonunun adı da 1946-cı ilədək Aşağı Qaranlıq olmuşdur. 

Azərbaycan Respublikasının 26 noyabr 1991-ci il tarixli, 279-XII nömrəli Qanununa əsasən, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti (DQMV) ləğv edilmişdir. Həmin qanunla Martuni və Hadrut rayonlarının bazası əsasında Xocavənd rayonu yaradılmışdır. 

Xocavənd "xocalı nəsli" deməkdir. Xocavənd toponimi iki hissədən ibarətdir: "xoca" sözü və "-vənd" komponenti. "Xoca" sözü türk dilində "müəllim, öyrətmən" anlamındadır. "-Vənd" komponenti isə İran dillərində "uşağı, nəsli, törəməsi" mənasını daşıyır. 

İşğalın nəticələri və vandalizm faktları — 1988-ci ilin fevralında başlayan Qarabağ müharibəsində Xocavənd rayonunda 13-ü qadın və 13-ü uşaq olmaqla 145 nəfər şəhid olmuşdur. Rayon sakinlərindən 300-dən çox insan sağlamlığını itirmiş və ya əlil olmuşdur. Müharibə nəticəsində 243 uşaq valideynlərindən birini, 68 qadın isə həyat yoldaşını itirmişdir. Müxtəlif dövrlərdə girov götürülmüş 110 dinc sakindən 49 nəfəri əsir və girovluqda olarkən erməni terrorunun qurbanı olmuşdur. Bir ailədən olan 3 uşaq hər iki valideynini itirmişdir. 

İşğal nəticəsində rayonun azərbaycanlılar yaşayan 10 kəndində 1723 yaşayış evi yandırılmış və əmlakları talan edilmişdir. Eyni zamanda, 47 sənaye və 144 kənd təsərrüfatı obyekti dağıdılmışdır. 

Rayon ərazisində 17 təhsil müəssisəsi, 4 məktəbəqədər tərbiyə ocağı, 32 səhiyyə müəssisəsi, 59 mədəniyyət obyekti və 10 tarixi abidə dağıdılmışdır. 

Rayonun infrastrukturuna aid olan aşağıdakı obyektlər dağıdılmış, talan edilmiş və yararsız hala salınmışdır: 

12 rabitə qovşağı; 

341 km avtomobil yolu; 

32 körpü; 

42 su anbarı; 

316 km su kəməri xətti. 

İşğal nəticəsində vurulmuş maddi və mənəvi ziyanla bərabər, rayonun bitki və meşə örtüyünə də böyük zərər dəymişdir. Belə ki, rayonun 1202 hektar meşə sahəsindəki qiymətli ağac növləri qırılaraq məhv edilmişdir. 

İnzibati ərazi quruluşu və coğrafi mövqeyi — Xocavənd rayonunda 1 şəhər (rayon mərkəzi olan Xocavənd şəhəri), 2 iri qəsəbə (Qırmızı Bazar və Hadrut) və 83 kənd vardır. Rayon Ağdam, Ağcabədi, Füzuli, Cəbrayıl, Qubadlı, Laçın, Şuşa və Xocalı rayonları ilə həmsərhəddir. 

Təbii sərvətləri və təbiət abidələri — Qədim yaşayış məskənlərindən sayılan Xocavəndin ərazisi təbii sərvətlərlə, tikinti materialları, faydalı qazıntılar, meşə zolaqları və şirin su ehtiyatları ilə zəngindir. 

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin məlumatına görə, işğaldan əvvəl rayonda aşağıdakı qədim təbiət abidələri qorunurdu: 

Qırmızı Bazar qəsəbəsində diametri 600 sm, hündürlüyü 25 metr olan 1 ədəd 1000 illik və 1 ədəd 2000 illik Şərq çinarı; 

Qarakənd kəndində "Qırmızı kitab"a düşən, üçüncü dövrün relikt növü olan, orta diametri 24 sm, hündürlüyü 12 metr və yaşı 100 il olan azat ağacları. 

Dağıdılmış tarixi və dini abidələr — İşğal dövründə rayondakı bir sıra tarixi və dini abidələr erməni işğalçıları tərəfindən dağıdılmışdır: 

Tuğ kəndindən 5 km aralıda yerləşən V əsrə aid Alban kilsəsi; 

Tuğ kəndi ərazisində XII–XVII əsrlərə aid Alban kilsələri və I–V əsrlərə aid Alban qəbiristanlıqları; 

Salakətin kəndi ərazisində yerləşən "Dəmrov" və "Dağdağan" ocaqları; 

Xocavənd kəndi ərazisində yerləşən "Cicim" ocağı; 

Qaradağlı kəndi ərazisində qədim Alban qəbiristanlığı və "Yel" piri; 

Bəhrəmli kəndi ərazisində yerləşən "Bəhmənli" piri; 

Muğanlı kəndində yerləşən "Seyid Rza" günbəzi. 

Digər tarixi, arxeoloji və memarlıq abidələri — Xocavənd rayonu ərazisində aşağıdakı tarixi memarlıq və incəsənət abidələri yerləşir: 

Salakətin kəndinin yaxınlığında (Quruçay vadisində) 1,5 milyon il yaşı olan Azıx mağarası; 

Qədim tarixə malik Tağlar mağarası; 

Tuğ kəndi ərazisində V–VIII əsrlərə aid "Ritiş" qalası və X əsrə aid "Qırmızı" məbəd; 

Ərgünəş dağının yamacında, sıldırım qayalar üzərində yerləşən "Ərgünəş" qalası; 

Düdükçü kəndi ətrafında XIII əsrə aid "Rzaqulu bəy" türbəsi; 

Xocavənd kəndi yaxınlığında "Aşıqlı Qoşa" günbəzi; 

Böyük Tağlar kəndində 1241-ci ilə aid Alban məbədi. 

Relyefi, iqlimi və təbiəti — Xocavənd rayonunun relyefi əsasən dağlıqdır. Şərq və cənub-şərq hissələrdə isə əsasən dağətəyi düzənliklər yerləşir. Qarabağ dağ silsiləsinin cənub-şərq qolları bu rayonun ərazisində dağətəyi düzənliyə çevrilir. 

Rayonun iqlimi əksər yerlərdə yayı quraq keçən mülayim-isti, qışı isə quraq keçən soyuqdur. Rayonun çayları Kür-Araz hövzəsinə aiddir. Bu çaylara Xonaşençay, Köndələnçay, Qozluçay, Quruçay, Çaxmaqçay, Alıçay, Atautçay, Binəçay və digərləri daxildir. 

Bitki örtüyündə kolluqlar və seyrək meşəli çəmənlər üstünlük təşkil edir. Ərazidə həmçinin enliyarpaqlı meşələr vardır. 

Mədəni irs və işğaldan əvvəlki infrastruktur — Bəşər sivilizasiyasının beşiklərindən biri olan Xocavənd bölgəsi antik, orta əsrlər, yeni və müasir dövrə aid maddi-mədəniyyət nümunələri və tarixi abidələrlə zəngindir. Bu bölgədə ilk insanların yaşadığı mağaralara, qədim yaşayış yerlərinə, erkən şəhər mədəniyyəti qalıqlarına, qala divarlarına, müxtəlif dövrlərdə inşa edilmiş türbələrə, daş qoç heykəllərə və digər nadir mədəniyyət nümunələrinə rast gəlinir. 

Xocavənd ərazisində ölkə və respublika əhəmiyyətli 72 tarixi-memarlıq və mədəniyyət abidəsi vardır. Bunlar Azərbaycan xalqının tarixini, mədəniyyətini və adət-ənənələrini göstərən abidələrdir. 

İşğaldan əvvəl rayonda tarixi-arxeoloji və memarlıq abidələri (təxminən 1,2 milyon il əvvələ aid qədim Azıx mağarası, I–VIII əsrlərə aid qalalar, X əsrə aid Alban məbədi, XIII əsrə aid türbə və s.) mövcud olmuşdur. 

Həmçinin işğala qədər rayonda aşağıdakı sosial və mədəni obyektlər fəaliyyət göstərmişdir: 

20 ümumtəhsil məktəbi; 5 məktəbdənkənar uşaq müəssisəsi; 20 klub; 19 kitabxana; 4 xəstəxana; 7 digər tibb müəssisəsi. 

Təsərrüfat və istirahət zonaları — Rayon üzümü və yaşıl mərməri ilə məşhurdur. Burada əsas təsərrüfat sahələri heyvandarlıq, üzümçülük, quşçuluq, taxılçılıq, bostançılıq və tərəvəzçilikdir. Rayonda arpa, buğda, qarğıdalı, soğan, kartof, yem çuğunduru və bostan-tərəvəz bitkiləri yetişdirilir. 

Rayon ərazisində Bağırxan, Qırmızı Bazar, Mədə Bulağı, Baba Bulağı, Ballı Bulaq və digər onlarla istirahət zonası vardır. 

Dağıdılmış mədəni-dini abidələr və rayonun yetirmələri — Erməni təcavüzü nəticəsində rayonun bir sıra mədəni və dini abidələri dağıntıya məruz qalmışdır. 

Bunlara aşağıdakı abidələri nümunə göstərmək olar: 

Tuğ kəndinin 5 kilometrliyindəki V əsrə aid Alban kilsəsi və I–V əsrlərə aid Alban qəbiristanlıqları; 

Salakətin kəndi ərazisindəki "Dəmirov" və "Dağdağan" ocaqları; 

Xocavənd kəndi ərazisində yerləşən "Cicim" ocağı; 

Qaradağlı kəndinin ərazisində qeydə alınan, III–VI əsrlərə aid Alban qəbiristanlıqları və "Yel" piri; 

Əmirallar kəndi yaxınlığındakı (keçmiş Bəhrəmli kəndi ərazisində) "Bəhrəmli" piri; 

Muğanlı kəndində yerləşən "Seyid Rza" günbəzi və digər qiymətli memarlıq abidələri. 

Xocavənd torpağı ölkəmizə çoxlu sayda tanınmış siyasətçilər, mədəniyyət xadimləri, rəssamlar, şairlər, yazıçılar, jurnalistlər, müğənnilər, idmançılar, sərkərdələr və igidlər bəxş etmişdir. 

Dünya əhəmiyyətli mağaralar və yeraltı su ehtiyatları — Azərbaycanı qədim yaşayış məskəni kimi dünyada tanıdan abidələrdən biri Azıx mağarasıdır. Bu mağara Xocavənd rayonunun Füzuli rayonuna yaxın ərazisində, Azıx kəndinin 1 kilometr cənub-şərqində yerləşir. Mağara dəniz səviyyəsindən 900 metr hündürlükdədir, uzunluğu 190 metrdir və əhəng daşları Oksford-Kimmeric dövrünə aiddir. 

Rayonun Mets-Tağlar kəndindən cənubda yerləşən Tağlar mağarası da tarixi abidə kimi xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Bu mağara dəniz səviyyəsindən 850 metr hündürlükdə yerləşir, uzunluğu 22 metrdir və əhəng daşları Oksford-Kimmeric dövrünə aiddir. 

Xocavənd ərazisində istifadəyə yararlı yeraltı su ehtiyatlarını qiymətləndirmək məqsədilə vaxtilə kompleks hidrogeoloji tədqiqatlar aparılmışdır. 

Tədqiqatların nəticələri aşağıdakı kimidir: 

9 perspektiv sahə seçilmiş və həmin sahələr üzrə IV dövr, Təbaşir və Yura sulu komplekslərinin gündə 83 min kubmetr həcmində yeraltı su ehtiyatları aşkarlanmışdır; 

Bulaq axımı moduluna əsasən gündə 7,34 min kubmetr həcmdə yeraltı su ehtiyatları hesablanmışdır; 

Beləliklə, rayonun ərazisində istifadəyə yararlı yeraltı suların ümumi həcmi gündə 90,34 min kubmetr təşkil edir. 

Ekoloji terror və meşələrin məhv edilməsi — İşğal altında olan Xocavəndin ərazisi bütövlükdə ekoloji terrora məruz qalmışdır: 

Ermənilər Azıx mağarasını silah anbarına çevirmişlər; 

Rayonun ərazisində yerləşən və ümumi sahəsi 25,5 min hektar olan Xocavənd meşəsində palıd ağacları qırılaraq ermənilər tərəfindən daşınmışdır; 

Xonaşen çayının kənarlarında bitən təbii meşə tamamilə məhv edilmişdir; 

Xocavəndin Yelli Gədik sahəsində Füzuliyə gedən avtomobil yolunun sağ və sol tərəflərində yolun mühafizəsi məqsədilə əkilən ağaclar da kəsilmişdir. 

Xocavənd rayonunun kəndləri — Xocavənd rayonunun inzibati ərazisinə aşağıdakı kəndlər daxildir: 

Əmiranlar, Heşan, Axullu, Dolanlar, Binə, Qaradağlı, Böyük Tağlar, Salakətin, Kuropatkino, Arpadüzü, Muğanlı, Cəmiyyət, Ağkənd, Xanoba, Xocavənd, Kiş, Tağaser, Qırmızıqaya, Edişə, Vəng, Dağdöşü, Qaçbəyli, Şəhər, Şıx Dursun, Mavas, Azıx, Zoğalbulaq, Aragül, Daşbaşı, Mülküdərə, Cilən, Bünyadlı, Gavahın, Ağbulaq, Binədərəsi, Sor, Qarqar, Zavadıx, Xərxan, Bulutan, Xırmancıq, Məlikcanlı, Güneyxırman, Güneyçartar, Quzeyxırman, Quzeyçartar, Qağartsi, Qarıtəpə, Dərəkənd, Şahyeri, Qarakənd, Yemişcan, Günəşli, Quşçular, Kəndxurd, Müşkapat, Quzumkənd, Qarazəmi, Tuğ, Susanlıq, Ataqut, Ağdam, Köhnə Tağlar, Ağcakənd, Mirikənd, Avdur, Çaylaqqala, Arpagədik, Petrosaşen, Çıraquz, Məmməddərə, Tsakuri, Yenikənd, Çörəkli, Edilli, Düdükçü, Ağbulaq, Sos, Cütcü, Tağavard, Çağadüz, Zərdanaşen, Xətai. 

Amaras monastır kompleksi — Qafqaz Albaniyasının yepiskopluq mərkəzi olmuş Amaras şəhərinin xarabalıqları eyniadlı çayın sağ sahilində, Cütcü kəndi ərazisində yerləşir. 

Tarixi məlumatlara görə, IV əsrdə Amarasda ilk xristian məbədi tikilmişdir. Burada Alban yepiskoplarından biri dəfn edildiyindən məbəd ziyarətgaha çevrilmişdir. Həmin qəbir indi Amaras kompleksindəki kilsənin altarı altındakı sərdabədə yerləşir. Bu sərdabəni 1970-ci ildə Azərbaycan arxeoloqları aşkar etmişlər. 

Amaras monastır kompleksi IX əsrdə tikilmiş, sonrakı yüzilliklərdə isə dəfələrlə təmir edilmiş və ona əlavələr olunmuşdur. Kompleks indiki görkəmini XIX əsrdə almışdır. 

Amaras monastırı düzbucaq planlıdır və küncləri dairəvi bürclərlə möhkəmləndirilmişdir. Həyətini dövrələyən qala divarları boyunca hücrələr, yaşayış və təsərrüfat otaqları tikilmişdir. Monastırın təsərrüfat hissəsi əlavə otaq sırası ilə kilsə həyətindən ayrılmışdır. Monastırın qala divarlarına əlavə möhkəmlik verən bu otaq və tikililər qaba daşlardan, arxivoltları isə yaxşı yonulmuş daşlardan inşa edilmişdir. Monastırın həyətinə giriş qapısı cənub divarının qərb qurtaracağındadır. 

Kompleksin baş tikilisi olan kilsə həyətin ortasında ucalır. Kilsənin giriş qapısı qərb tərəfdədir. Amaras kilsəsinin ikienişli dam örtüyünün qərb ucunda altı sütunlu zəng rotondası yerləşir. 

Kilsənin bütün fasadları yaxşı yonulmuş daş lövhələrlə üzlənmişdir. Sadə və aydın memarlıq üslubu olan Amaras monastır kompleksi Qafqaz Albaniyasının və Azərbaycanın xristian memarlığının dəyərli abidələrindən sayılır. 

Hazırda Amaras monastır kompleksi erməni silahlı dəstələrinin işğalı altındadır. 

Azıx mağarası — Azıx mağarası Azərbaycan ərazisində ən böyük karst mənşəli mağaradır. Mağara Xocavənd rayonunda, dəniz səviyyəsindən 900 metr hündürlükdə yerləşir. Burada bir-biri ilə əlaqəli 6 salon (otaq) vardır. 

Paleolit dövrünə aid olan bu nadir abidənin öyrənilməsinə Azərbaycan alimləri 1960-cı ildən başlamışlar. 1968-ci ildə burada ibtidai insanın alt çənə sümüyü aşkar edilmişdir. Həmin tapıntının 350 min il (Aşel dövrü) tarixi vardır və dünyada üçüncü belə tapıntıdır. 

Qazıntılar zamanı aşkar edilmiş 10 mədəni qat ibtidai insanın Azıx mağarasında uzun müddət yaşadığını təsdiqləyir. Burada yaşayan ibtidai insanlar yığıcılıq, ovçuluq və balıqçılıqla məşğul olmuşlar. Qazıntılar zamanı ocaq yerlərində böyük miqdarda kül və kömür tapılmışdır. Azıx mağarası insanın Azərbaycanda 1 milyon il əvvəl yaşadığını əyani şəkildə təsdiqləyir. 

Azıx mağarası hazırda erməni silahlı dəstələrinin işğalı altındadır. Ermənilərin "Azox" adlandırdıqları bu mağarada Ermənistan Elmlər Akademiyasının arxeoloqları qanunsuz qazıntılar aparır və "ən qədim erməninin" burada yaşadığını sübut etməyə çalışırlar. 

Tağlar mağara düşərgəsi — Tağlar mağara düşərgəsi Xocavənd rayonu ərazisində Mustye mədəniyyətinə aid ən mühüm mağara-düşərgədir. Bu abidə maddi-mədəniyyət qalıqlarına, stratiqrafiyasına və yaşayışın uzunmüddətli olmasına görə xüsusi yer tutur. Mağara Quruçayın sol sahilində yerləşir. 

1963-cü ildən Tağlar Mustye düşərgəsində Paleolit arxeoloji ekspedisiyası tərəfindən qazıntı işləri aparılmışdır. Qazıntılar nəticəsində 7000-dən çox daş alət və 2000-dən çox heyvan sümüyü tapılmışdır. Tağlar düşərgəsinin çöküntülərində 6 mədəni təbəqə aşkar edilmişdir.  

Bütün Qafqaz və Yaxın Şərq abidələri içərisində Tağlar daimi yaşayışın olduğu yeganə abidədir. Tağlar mağara düşərgəsi 1992-ci il oktyabrın 2-dən erməni silahlı dəstələrinin işğalı altındadır. 

Coğrafi mövqeyi — Rayon ərazisi Qarabağ silsiləsində yerləşir. Şuşa rayonu ilə sərhəddə Böyük Kirs zirvəsi (2725 metr) yüksəlir. Şərq hissədə maili düzənliklər üstünlük təşkil edir. Ərazidə Yura, Təbaşir və Neogen dövrü çöküntüləri yayılmışdır. 

Daxili sular — Rayonun Köndələnçay, İşğan, Qozluçay və Quruçay çayları Araz hövzəsinə aiddir. Həmçinin Həkəri çayının bəzi qolları bu rayondan başlayır. 

Landşaft — Ərazidə şabalıdı və qəhvəyi dağ-meşə torpaqları yayılmışdır. Bitki örtüyündə kolluqlar və enliyarpaqlı meşələr üstünlük təşkil edir. 

İqtisadi xarakteristikası — Xocavənd rayonu əsasən kənd təsərrüfatı rayonudur. Üzümü və yaşıl mərməri ilə məşhur olan rayonda əsas təsərrüfat sahələri heyvandarlıq, üzümçülük, quşçuluq, taxılçılıq, bostançılıq və tərəvəzçilikdir. Rayonda arpa, buğda, qarğıdalı, soğan, kartof, yem çuğunduru və bostan-tərəvəz bitkiləri yetişdirilir. 

Rayon ərazisində Bağırxan, Qırmızı Bazar, Mədə Bulağı, Baba Bulağı, Ballı Bulaq və digər onlarla istirahət zonası vardır. 

Memarlıq abidələri — Xocavənd rayonu ərazisində yerləşən memarlıq abidələrinin siyahısı: 

Alban məbədləri – Hadrut qəsəbəsi 1170-ci il, Məmmədzar kəndi 1147-ci il, Tuğ kəndi 1197-ci il, Zoğalbulaq kəndi 1094-cü il, Tuğ kəndi: Vəng ərazisi 900-cü il, Sakuri kəndi 1131-ci il, Süsənlik kəndi IV–VI əsrlər, Qavahın kəndi 995-ci il, Güneyçartar kəndi 1236-cı il, Maçqalaşen kəndi IV əsr, Çörəkli kəndi 701-ci il, Çörəkli kəndi VIII əsr, Çörəkli kəndi V əsr, Tağaverd kəndi 675-ci il; 

Qırmızı məbəd (1000-ci il) – Tuğ kəndi; 

Məbədlər – Dolanlar kəndi XIV əsr, Ataqud kəndi, Hadrut qəsəbəsi XVIII əsr, Tuğ kəndi XIII əsr, Tuğ kəndi 1747-ci il, Qarqar kəndi 1664-cü il, Xsaberd kəndi, Tağaser kəndi, Banazur kəndi, Çıraquz kəndi, Xırmançıq kəndi, Anaku kəndi, Məlikcanlı kəndi, Bulutan kəndi, Edilli kəndi, Düdükçü kəndi, Düdükçü kəndi, Ağbulaq kəndi, Tək kəndi, Daşbaşı kəndi, Azıx kəndi XVII əsr, Bünyadlı kəndi XIX əsr, Dolanlar kəndi XIII əsr, Tağaser kəndi 1635-ci il, Böyük Tağlar kəndi 1241-ci il, Şıx Dursun kəndi XII əsr, Sakuri kəndi XVII əsr, Sur kəndi XVII əsr, Domı kəndi XVIII əsr, Şaqah kəndi XIX əsr, Noraşen kəndi 1896-cı il, Kemrakuç kəndi XIX əsr, Qoçbəy kəndi XIX əsr, Ağcakənd kəndi 1698-ci il, Zamzur kəndi XVII əsr;  

Türbə – Xocavənd qəsəbəsi XVII əsr, Hatek kəndi; 

Kilsə (məbəd) – Tağaverd kəndi XVII əsr, Arakül kəndi XVII əsr, Çörəkli kəndi XII əsr, Çörəkli kəndi 1270-ci il; 

Körpü (XVIII əsr) – Tuğ kəndinin yaxınlığında; 

Ağ kilsə (XVII əsr) – Vəng kəndi; 

Qalalar – Çanaxçı kəndi, Çaylaqqala kəndi, Sor kəndi, Tağaverd kəndi III əsr; 

Türbənin sərdabə hissəsi (XII–XIII əsrlər) – Dolanlar kəndi; 

Albanbendi kilsəsi (XVII əsr) – Qarakənd kəndi; 

Dini kompleks – Sor kəndi XIII əsr; 

Amaras monastırı (IV əsr) – Cütçü kəndi; 

Bağır xan məbədi (XII əsr) – Cəmiyyət kəndi. 

Arxeoloji abidələr — Xocavənd rayonu ərazisində yerləşən arxeoloji abidələr: 

Nərgiztəpə yaşayış yeri (İlk və Orta Tunc dövrü) – Xocavənd şəhərindən şərqdə; 

Nekropol (Son Tunc və İlk Dəmir dövrü) – Dolanlar kəndi. 

İşğal və məcburi köçkünlük — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonu 1992-ci il oktyabrın 2-də erməni silahlı dəstələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 

Qarabağ hadisələri başladıqdan sonra Xocavəndin kəndləri işğal edilmiş, rayon sakinləri respublikanın 39 rayon və şəhərində məskunlaşmışlar. 

Vətən uğrunda gedən döyüşlərdə 100-dən çox xocavəndli şəhid olmuşdur.  

Azərbaycanın sosial, siyasi, iqtisadi, mədəni və elmi həyatında özünəməxsus rol oynayan Xocavəndin hər daşı, qayası və mağarası tarixin canlı şahididir. 

Xocavənd rayonunun kəndlərinin işğal tarixləri 

Tuğ kəndi – 30 oktyabr 1991-ci il; 

Salakətin kəndi – 30 oktyabr 1991-ci il; 

Xocavənd kəndi – 19 noyabr 1991-ci il; 

Axullu kəndi – 9 yanvar 1992-ci il; 

Qaradağlı kəndi – 17 fevral 1992-ci il; 

Muğanlı kəndi – 2 oktyabr 1992-ci il; 

Əmirallar kəndi – 2 oktyabr 1992-ci il; 

Kuropatkin kəndi – 2 oktyabr 1992-ci il; 

Günəşli kəndi – 23 iyul 1993-cü il; 

Xətai kəndi – 20 avqust 1993-cü il. 

2017-ci il Nərgiztəpə döyüşü — 2017-ci il fevralın 24-dən 25-nə keçən gecə erməni silahlı dəstələri böyük strateji əhəmiyyət daşıyan Nərgiztəpə yüksəkliyini işğal etmək üçün hücuma keçmişlər. Lakin Azərbaycan Silahlı Qüvvələri əks-əməliyyat keçirərək düşmənin atəş mövqelərinə və cəmləşmə nöqtələrinə müvafiq cavab zərbələri endirmişdir. 

 

Bu məqalənin hazırlanmasında Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarından, anl.az, "Erməni vandalizmi" portalından, Vikipediyanın Qarabağ bölməsindən və Xocavənd Rayon İcra Hakimiyyətinin rəsmi internet resurslarından istifadə edilmişdir. 

 

 

K. Ələkbərli
Baş redaktor

Bölmə: Xocavənd | Əlavə etdi: Beynəlxalq_İnformasiya (02/10/2017) | Müəllif: Baş redaktor: Kamran Ələkbərli
Baxılıb: 1363 | Etiketlər: Azıx mağarası, erməni vandalizmi, tarixi abidələr, Xocavənd | Qiymətləndirmək: 0.0/0
Ümumi Şərhlər: 0
avatar
Logo
Beynəlxalq İnformasiya - Xəbərlər | International Information - News
Reuters & BBC Editorial Standard — Real-time AI Translation LIVE NEON
⚡ Status: Ready to translate with Google Gemini AI...
Translated News
Neural AI is translating and refining the press release in real-time...
Open in External AI Portals:
inter-info.ucoz.org